Son dakika kripto para haberi: Bitcoin çılgınlığı! Türkiye’nin gündemine oturdu, batacak…

son dakika kripto para haberi bitcoin cilginligi turkiyenin gundemine oturdu batacak L2B839lP
60960bc55542813b2884350c

Her şey 2009 yılında Satoshi Nakamoto adlı anonim bir kişinin kripto paraların atası ‘Bitcoin’i yaratmasıyla başladı.

60960ac05542813b28843504

İlk çıktığında değeri centlerle ifade edilen Bitcoin, şu anda 50 bin doların üzerinde işlem görüyor. Herhangi bir resmi kurumla, merkez bankası ile ilişkisi olmayan, ilk merkeziyetsiz kripto para olan Bitcoin’den sonra dünya piyasalarına 9 binin üzerinde kripto para çıktı.

60960ac55542813b28843509

Öyle ki küresel tüketici anketine göre Türkiye, kripto para sahipliği açısından dünyada dördüncü, Avrupa’da ise ilk sırada yer alıyor. Bu sanal para birimleri geleceğin para birimi mi, yoksa bir dolandırıcılık yöntemi mi?

60960bec5542813b2884350f

Kriptonun atası: Bitcoin

Thodex isimli kripto para işlem platformunun geçtiğimiz hafta yaklaşık 400 bin kişiyi dolandırmasıyla birlikte kripto paralar tekrar ülke gündemine oturdu.

60960c585542813b28843511

Peki nedir bu kripto para? Son yıllarda metroda, metrobüste, otobüste, gittiğiniz bakkalda, kısaca hayatın her alanında her kesimden insanların telefonunda bir kripto para borsası uygulaması yüklü.

60960d655542813b28843514

Bir araya gelen insanların konuştuğu iki konudan biri bu kripto paralar. Biz de bu yazı dizimizde kripto para borsasını, kripto paradan kazananları, paralarını kaybederek hayatı kararanları, durumun sosyolojik, psikolojik ve hukuki yönlerini ele alacağız.

60960d685542813b28843516

Öncelikle ilk kripto para olan ve kripto paraların atası sayılan ‘Bitcoin’, 31 Ekim 2008 yılında Satoshi Nakamoto isminde anonim bir kişi tarafından Cyber Park güvenlik uzmanları ve yazılımcılarının bulunduğu gruba bir mail atmasıyla başladı. Mailde, kripto para ekosisteminin işleyişi anlatılıyordu.

60960e025542813b28843519

2009 yılında ilk kripto paranın çıkmasıyla artık sistem dünyada duyulmaya başladı. İlk çıktığında centlerle ifade edilen değeri olan Bitcoin’in o dönem güvenilirliği çok azdı.

60960abe5542813b28843501

Herhangi bir resmi kurumla, bir merkez bankası ile ilişkisi olmayan, merkeziyetsiz kripto paralar, yüz yıllardır oturmuş olan ‘para’ konseptinden farklı. Bitcoin’in çıktığı günden bu yana 9 binin üzerinde kripto para türemeye başladı.

60960e5b5542813b2884351f

‘Zincir teknolojisi’

Kripto paralar, blok zincir teknolojisine dayanıyor. Kripto paranın üretim işlemi “kripto para madenciliği” adı verilen teknikle yapılıyor. Blockchain üzerinde kripto para üretimi ve transferleri için yapılan matematiksel doğrulama işlemlerinin bütününe kripto para madenciliği ismi veriliyor. Üretim için bunun bir matematik ve yazılımı var. Bu yazılım bloklar halinde blok zincir sistemine ekleniyor.

60960ac25542813b28843506

Birbirine halka halka geçmiş zincirleri düşünün, siz blok zincir ağına bir ekleme yaptığınız zaman o diğer bloklar tarafından doğrulanıyor ve sisteme giriyor. Kripto para birimlerinin arzı, kullanım senaryosuna göre, sınırlı veya sınırsız olabilir. Ama Bitcoin’in 21 milyon adet üretilecek şekilde sınırlandırılmış olması onu değerli kılan özelliklerden. Kripto paraların bugün dünyada 3 trilyon dolar, ülkemizde de 1.5 milyar dolarlık büyük bir ticaret hacmi var.

60960e9a5542813b28843521

En büyük kripto paraların başında tabii ki tüm dünyada bilinen piyasada şu an fiyatı 50 bin doların üzerinde olan ‘Bitcoin’ geliyor. Toplumda her kripto paraya ‘Bitcoin’ deniliyor. Sebebi de Bitcoin’in bu işin merkezi olması. 26 Nisan itibariyle bakıldığında dünya piyasasının yüzde 50’sinin üzerini Bitcoin oluşturuyor. Bitcoin’den sonra en değerli coin’ler Ethereum, Ripple, Tether, Litecoin, Troncoin sıralanıyor. Bitcoin dışındaki tüm kripto para birimleri altcoin olarak tanımlanırken, uzmanlara göre arkasında sağlam bir iş modeli olmayan bu kripto paraların büyük bir kısmı batacak.

60960f035542813b28843524

350’ye yakın borsa

Kripto paralar, kripto varlık borsalarında alınıp satılıyor. Borsalar burada aracı kurum olarak geçiyor. Kişinin banka hesabındaki para, kripto varlık borsasındaki hesabına transfer ediliyor. Kripto para alırken de önce borsaya talimat veriliyor. “Şu fiyattan, 100 tane ‘bitcoin’ almak istiyorum” gibi. Borsa kişinin yerine coin alıyor. Bozmak istenildiğinde de TL’ye çeviriyor. Banka hesabına aktarılabiliyor. Ayrıca borsalar arası kripto para havalesi de yapılabiliyor.

60960e045542813b2884351b

Günümüzde yüzlerce kripto varlık borsası faaliyet gösteriyor. Bir borsanın en önemli görevi, kullanıcılarının varlıklarını güvende tutmak. Yoksa Webitcoin, Thodex gibi borsalarda paralar hiç olabiliyor. Kripto alım satımında hem soğuk cüzdanlar (kullandığımız flash bellek gibi), hem de sıcak cüzdanlar var (borsadaki cüzdanlarımız). Blok ağını çok iyi bilen ve bu ağı işleten insanlar borsada al-sat yaptıkları gibi kripto paralarını soğuk cüzdanlarına da çekebiliyorlar. Dünyada 340, Türkiye’de ise 12 büyük borsa var. Uzmanlara göre Türkiye’de ilk 3-4 borsadan, dünyada da 30-40 borsadan şaşmamak lazım.

60960f485542813b28843526

Nasıl belirleniyor?

Dünyanın en büyük dijital varlık hizmetleri platformlarından olan Huobi Türkiye, Rusya ve Ukrayna pazarlarından sorumlu Bölge Genel Müdürü Alphan Göğüş ise kripto paraların değerlerinin neye göre belirlendiğini, “Kripto para fiyatlarının oluşması  birçok farklı etkene dayanabilir. Bunların ilki, talepteki artış ve düşüşlerdir. Bitcoin örneğinden bakarsak, son aylardaki hızlı fiyat yükselişinin arkasında kurumsal yatırımcıların ilgisinin artması olduğunu görebiliriz.

60960f9a5542813b2884352c

Bir diğer unsur ise söz konusu kripto paranın ne amaçla kullanılacağı yani sahip olduğu iş modelidir. Bazı durumlarda da toplum üzerindeki etkili kişilerin manipülatif davranışlarının da fiyat dalgalanmalarına neden olduğunu görüyoruz. Bunun en iyi örneği, Tesla’nın sahibi Elon Musk’ın Dogecoin fiyatının artışına olan etkisidir” şeklinde açıkladı.

60960f4a5542813b28843528

Geleceğin borsası mı?

Kripto paraların geleceğin borsası olarak düşünülüp düşünülmeyeceği ile ilgili ise Göğüş, “2020 ve 2021 yılları hiç şüphesiz kripto para sektörü için dönüm noktası olarak değerlendirilebilecek olaylara sahne oldu. Öncelikle, pandeminin de etkisiyle artan dijitalleşme, daha uzun zaman alacağını düşündüğümüz birçok adaptasyonu hızlandırdı. Daha önce sadece bireysel yatırımcıların tercih ettiği kripto paraların, bu yıl kurumsal yatırımcılar tarafından da bir yatırım aracı olarak görülmeye başlandı.

609610a55542813b2884352e

Bakış açısındaki bu değişiklik hem fiyatların yükselmesinde hem de kripto paraların daha çok kabullenilmesinde etkili oldu. Sonuç olarak, kripto paraların hayatımıza kesin bir şekilde giriş yaptığını söyleyebiliriz” ifadelerini kullandı. Ayrıca Göğüş, “Kripto paraların üzerinde çalıştığı blockchain teknolojisi, yapılan işlemleri dağıtık bir şekilde, tamamen şeffaf ve değiştirilemez şekilde saklar. Bugün Bitcoin blockchain ağında yapılan işlemlerin tamamını görebilir ve işlemlerin izini sürebilirsiniz. Kara para aklanması çok zor” diye konuştu.

609610a55542813b28843531

Kara para aklanabilir mi?

Sosyal Medya ve Dijital Güvenlik Eğitim Araştırma Merkezi (SODİMER) Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Cem Barlas Arslan ise,”Acaba kara para aklamada kullanılıyor mu?” sorusunun akıllara çok takıldığını belirterek, “Bu blok zincir ağı ve kripto paralar takip edilemez değil. Ama normal bankacılık sistemine göre takibi daha zahmetli iş.

609610a65542813b28843533

Bunu bazı kripto uzmanları kabul etmiyor ama bu yöntem çok rahat kullanılabilir. Yabancı borsada işlettiğiniz bir paradan gece yarısı cüzdanınıza para aktarımı yapabiliyorsunuz. Anonim isim ve hesaplarla Darkweb’de bir sürü kötü şey dönüyor. Bunu engelleyebiliyor muyuz? Hayır. Kripto paralarla ilgili de ‘Yüzde yüz dönmüyor’ diyemeyiz” şeklinde konuştu.

60960f4c5542813b2884352a

‘Balina aşağıya boğa yukarıya’

Kripto para piyasasında en çok kazandıran ve kaybettiren dönemlere “Ayı” ve “Boğa” sezonu deniyor. Doç. Dr. Cem Barlas Arslan, sezonları şöyle anlattı: “Piyasada bir balinalar var, bir de boğalar var. Balinalar piyasayı sürekli aşağıya çekmeye çalışırken, boğalar da sürekli yukarı çekmeye çalışıyorlar. Finans açısından hiçbir değer sonsuz sınırsız yükselmiyor. Yani sürekli düşer, yükselir grafikler.

609610a65542813b28843535

Belli destek direnç seviyeleri var. Eğer bu seviyelerden aşağıda kalıcı olursa ‘Ayı sezonuna girdik’ diyoruz. Yani sürekli bir düşüş trendi oluyor. Bu bir ay da, üç ay da, altı ay da, bir sene de sürebilir. Genellikle batışlar bu dönemde oluyor. Sürekli yükseliş sezonuna da ‘Boğa sezonu’ diyoruz. Kazançlar da bu dönemde oluyor.”

609610a75542813b2884353a

Borsalarda ‘pump’ ve ‘dump’ oyunları

Kripto para borsalarında çok yüksek miktarda ‘coin’ veya ‘token’ satın alan kişilere ‘balina’ deniyor. Piyasada pump (alış baskısı yapmak) ve dump (satış yapmak) gibi işlemlerle bu balinalar, küçük yatırımcının büyük batışına sebep oluyor. Durum şöyle yaşanıyor: Bir coin 30 centte dururken, balinalar kurdukları sosyal medya gruplarında veya başka kanallarla haberleşerek çok yüklü miktarda o coin’den satın alıyorlar. Bunun adı pump yapmak.

609610a85542813b2884353d

Büyük alımlar sonucunda balinaların aldığı coin iki katına yükseliyor. İşi bilmeyen küçük yatırımcı da hacmin daha da büyüyeceğini düşünerek bu coin’e yatırım yapıyor. Ancak belli bir yükselişten sonra balina veya balinalar, ellerindeki coinlerin hepsini satıyor.

609610a75542813b28843538

Bunun adı da dump yapmak. Büyük yatırımcılar (balinalar) ellerindeki coinleri satınca otomatikman coinin değerinde çok büyük düşüş yaşanıyor. Büyük yatırımcı para kazanırken, küçük yatırımcıların ise paraları eriyor. Tıpkı Elon Musk’ın Dogecoin alarak ve aldırarak değerini yükseltmesi ve sonrasında satarak yüzde 50’nin üzerinde düşürmesi gibi.

609610a85542813b28843540

Borsalar arası farklar nedir?

İş Yatırım Uluslararası Piyasalar Direktörü Şant Manukyan, kripto para borsaları ile normal borsalar arasındaki farkı şöyle anlattı:

609610a85542813b28843543

“Kripto para borsası ile normal borsa arasında varlıklar farklı. Birinden bir şirketin hisselerini alıyorsunuz, diğeri 7/24 açık ayrı bir varlık sınıfını alıp-satma olarak geçiyor. Yasallık boyutunda hisse senedinin ne olduğu ve ne özelliği taşıdığı belli. Örneğin, normal borsada A şirketinin payını alıyorsunuz.

609610a85542813b28843546

Genel Kurul’a katılıp oy kullanabilirsiniz ya da yeterince hisse alırsanız şirketin yönetimine ortak olabilirsiniz. Ve bunun nasıl muhasebeleştirileceği ve nasıl vergi alınacağı belli. Kripto borsalarında bu belli değil. Kripto para borsalarında tam olarak ne regülasyon, ne vergi, ne de muhasebe olarak tanımlanmış değil. Dolayısıyla biraz kaos var, zamanla düzenleme olacak.”